Gezi Alemi

e-Posta:    Şifre:     Kaydol | Şifremi Unuttum
 
Gezi Alemi ::::: Dünya Mirası Listesi ::::: Nevruz        
Ülke Şehir Kategori Ekleme Düzenleme Okunma Yorum Yazan 
Özbekistan Özbekistan Genel Somut Olmayan Kültürel Miras 30 Ağustos 2017 48 0 Erdin İVGİN 

 Nevruz
 Özbekistan » Özbekistan Genel
 (Somut Olmayan Kültürel Miras)

Nevruz; Kuzey Yarımküre'de bulunan ülkelerde, özellikle Türkçe ve Farsça konuşan topluluklar arasında yaygın olarak kutlanır. Farsça nev ve ruz kelimelerinden gelen Nevruz, ülkemizde Nevruz-i Sultan, Sultan Nevruz, Navrız, Newroz, Noruz, Mart Dokuzu, Gün Dönümü, Yılsırtı, Yumurta Bayramı gibi adlarla anılmaktadır. Yeni gün anlamına gelen ve bahar bayramı olarak da bilinen Nevruz, pek çok toplum için bir yılbaşı niteliği taşımaktadır. Nevruzun başlangıç tarihi Miladi takvime göre 21 Mart'tır.

Konar-göçer yaşayan toplulukların hayvancılık; tarım toplumlarının çiftçilik etkinliklerinin başlangıcı kabul edilen Nevruz, doğa ve evrene ilişkin bilgilerin kullanıldığı ve birçok uygulamanın gerçekleştirildiği uygun ortamı oluşturmaktadır. Bolluk ve bereket içinde yaşanması inancıyla gerçekleştirilen bu uygulamalar, aynı zamanda sosyal birliktelikleri de güçlendirerek kişiler ve toplumlar arasında aidiyet duygusunu arttırmaktadır.





Bayramlar; bireyleri ve toplulukları yakınlaştırarak bütünleştiren, unutulmaya yüz tutmuş değerleri yeniden gün yüzüne çıkaran ve gelecek kuşaklara aktaran ortak kültür bağlarını oluşturur. Baharın başlangıcı olarak yeniden doğuşu simgeleyen Nevruz, geleceğe dair umut, arzu ve temennileri de içinde barındırmaktadır. Nevruz ile yeniden doğan ve coşkuyla yenilenen sadece doğa ve tabiat değildir. İnsan da bedenen ve ruhen kendini temizler ve yeniler; böylece duygular ve fikirler de yenilenir. Bu yüzden Nevruz, doğadaki dirilişle birlikte bir bayram sevincini ve coşkusunu yaşatmanın yanı sıra insana dair umutları ve dilekleri de temsil etmektedir.

Bütün bayramlarda olduğu gibi Nevruz Bayramı'nda da temizliğin ayrı bir yeri ve önemi vardır. Nevruz öncesinde evlerde ve sokaklarda genel bir temizlik yapılır. Kutlamalar sırasında insanlar temiz veya yeni kıyafetler giymeye özen gösterir. Nevruzun kutlama alanının adeta bir renk cümbüşü şeklinde süslenmesi, renkli kıyafetlerin giyilmesi, uçurtmaların uçurulması, çeşitli renklerdeki yumurtaların tokuşturulması, insanların büyük bir ateş etrafında toplanması ve ateşten atlaması Nevruz kutlamalarının karakteristik özellikleri arasında yer almaktadır. Nevruz kutlamaları sırasında kışın uğurlanması ve baharın karşılanmasını konu alan oyunların oynandığı da görülmektedir. Nevruz'da gerçekleştirilen ortak uygulamalardan biri de bir nevi fal olarak adlandırılabilecek çeşitli işaretlerin okunarak gelecek hakkında insanların gerçekleşmesini istedikleri dileklere ilişkin yorumlarda bulunmaktır.

Nevruz, 2009 yılında Azerbaycan, Hindistan, İran, Kırgızistan, Pakistan, Özbekistan ve Türkiye'nin ortak başvurusuyla İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesine kaydedilmiştir.  Nevruz'un UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesine 2009 yılında ortak dosya olarak kaydettirilmesi farklı diller konuşan, farklı dinlere inanan ve farklı etnik kökenlerden gelen toplumlar arasında kültürel diyalog, saygı ve anlayış ortamının geliştirilmesi çalışmalarına son derece olumlu bir katkı sağlamıştır.





Nevruz, Özbek Türkçesinde navroz diye söylenir. Hem millî hem de dinî bir bayramdır. 1991 yılından itibaren resmî bayram olarak da kutlanmaktadır. Diğer bütün bayram kutlamalarna göre daha görkemli geçer. Sarı, yeşil ve kırmızı renkli bayraklarla caddeler renga renk donatılır. Gök rengindeki özgürlüğün âlameti mavi bayraklar ve doğruluğun âlameti olan ak bayraklar da asılır. Özbekler, nevruza günler öncesinden hazırlanırlar. Arefe günü sümelek "bulamaç" kazanları kurulur. Yaşlar "gençler" bütün gece uyumadan sabaha kadar ateşin etrafında eğlenerek, bulamaç kıvamına gelinceye kadar türküler eşliğinde kazanı karıştırırlar. Günün ilk ışıklarıyla sabah kahvaltısına tabak tabak bulamaçlar yetiştirilir.

Tüşlik avkatı denilen öğlen yemeğine her zaman erkeklerin hazırladığı "kädili" (kabaklı), "sebzili" (havuçlu) pılov yetiştirilir. Bütün kış itina ile saklanan kavun, karpuz, üzüm ve anarlar "narlar" masaların üzerine dizilir. Tahta masanın kenarındaki raptiyelere asılı duran naylon iplerle bu yemişler dilim dilim kesilir. Narlar pıçakla kabarık yerlerinden çizilerek çiçek gibi açılarak dilimlenir. Herkes birbirine "alingler" (alınız) diye ikram eder. Sofradan kalkarken "boptı omin" (oldu amin) diyerek kollarını yani ellerini yüzlerine sürerler.



Özbek kışlaklarında "köylerinde" sabahtan itibaren nevruz alanına kamyonlarla, arabalarla kalabalık halk intikal eder. Şehirlerde bu kutlamalar daha modern bir şekilde Ferhat ve Şirin adı verilen kültür saraylarında yapılır. Kamyonların kasaları açılarak bir sahne düzeni oluşturulur. Orta oyunu gibi köy oyunları oynanır. Nevruz için hazırlanan yemekler takdim edilirken daha önceden belirlenen jüri en güzel yemekleri seçer ve ödüllendirmek için "savğa" (hediye) verir. Ahırdan yeni çıkmış çıplak atların üzerinde gençler" kökböri" oyununu takım halinde oynarlar. Kız kovma yarışı yapılır. Kız evlenmek istediği erkeğin atına yaklaşmasına müsaade eder. Karakul 'astragan' denilen kıvırcık tüylü şapka derisi çıkarılan kuzular kesilir, ziyafetler verilir.





Özbek ayallarının "kadınlarının" atlas denilen kıyafetlerindeki renkli ince uzun çizgiler gök kuşağını yansıtır. Atlaslarda sarı, kırmızı ve yeşil renkler hakimdir. Siyah-beyaz olan çizgili desenlileri ise yağmurun ifadesidir. Bazı kıyafetlerdeki çiçek resimleri nevruz çiçeğinin örneği "motifi"dir. Erkekler şirhôn denilen kınına sokulmuş, kabzası süslü hançerlerini takınırlar. Özbek kadınlarının saçları uzun ve örgülüdür. Kırmızı renkli takılar takınırlar. Erkek ve kadınlar altın kaplamalı dişlerini göstermek için sürekli tebessüm ederler. Sağlık için değil bir nevi moda olduğu için ön dişlerini altınla kaplatırlar.

Afganistan İslam Cumhuriyeti, Azerbaycan, İran, Irak, Kazakistan, Kırgızistan, Pakistan İslam Cumhuriyeti, Tacikistan, Türkiye, Türkmenistan ve Özbekistan devletlerinin katılımıyla, 2-6 Mart 2015 tarihlerinde İran'ın başkenti Tahran'da bir dosya yazım toplantısı gerçekleştirilmiş ve dosyanın Afganistan, Irak, Kazakistan, Tacikistan ve Türkmenistan'ı da kapsayacak şekilde genişletilerek 12 ülkeyle birlikte 2015 yılında UNESCO'ya sunulması çalışmaları tamamlanmıştır. 2016 Kasım ayında Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da gerçekleştirilen UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Hükümetlerarası Komite Toplantısı'nda alınan kararla Nevruz 12 ülkeli çokuluslu dosya olarak Temsili Liste'ye kaydettirilmiştir. Bu kararla, söz konusu listeye 2009 yılında gerçekleştirilen kayıt yenilenmiştir.





KAYNAK: © UNESCO/Intangible Cultural Heritage © Özbekistan'da Nevruz Törenleri ve Merasimlerin Özbek Hayatındaki Yeri - Öğr. Gör. Mehmet Hazar

HAZIRLAYAN: Erdin İVGİN/ Gezialemi.com


 
Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili  Listesine Alınma Tarihi: 2009, 2016
Aday Gösterme Sıra No: 1161
Yeri: Türkiye, Afganistan, Azerbaycan, Hindistan, Irak, İran, Kazakistan, Kırgızistan, Pakistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan     



 
Özbekistan
Ana Sayfa
  Özbekistan
Dünya Mirasları
  Özbekistan Genel
Ana Sayfa
  Özbekistan Genel
Dünya Mirasları



 Yazılan Yorumlar...
  Henüz Yorum Yazılmamıştır
 Yorum yazmak isterseniz...
 
Yorum Yazabilmek İçin Üye Girişi Yapmalısınız.


Son Eklenen Dünya Mirası
Nakş-ı Cihan Meydanı (İmam Meydanı)
(14 Eylül 2017)
İsfahan Mescid-i Cuma
(13 Eylül 2017)
Yezd Tarihi Kenti
(12 Eylül 2017)
Günbed-i Kavus
(12 Eylül 2017)
Gülistan Sarayı
(11 Eylül 2017)
Meymand Kültürel Peyjazı
(08 Eylül 2017)
Bisotun
(06 Eylül 2017)
Bem ve Kültürel Manzarası
(05 Eylül 2017)
Nevruz
(05 Eylül 2017)
Aş Pilav, Geleneksel Bir Yemek ve Tacikistan'daki Sosyal ve Kültürel Bağlamları
(04 Eylül 2017)